Świat w kartonie: Metafizyka utraty

Stoję pośrodku mieszkania, które przestało być domem, a nie stało się jeszcze adresem.

Ciało przenosi przedmioty, ale duch zostaje z tyłu, nieco oszołomiony, patrząc, jak każde moje „zawsze” – ta konkretna strona łóżka, znajoma ścieżka do kuchni, zapach poranka – ląduje w kartonie.

W dodatku przypadkowym i – nie ukrywam – byle jakim. Wyżebranym we wszystkich okolicznych sklepach :).

To nie jest po prostu logistyka.

To moment, w którym cała misterna konstrukcja naszych przyzwyczajeń rozpada się na kawałki, a my musimy się w tym kurzu sformułować na nowo.

Jak pisała Arendt, żyjemy nie tylko wśród ludzi, ale „w świecie rzeczy”, który tworzy dla nas przestrzeń sensu.

Teraz ten świat rzeczy właśnie zmienia kształt – a razem z nim ja.

Kiedy cała osobista przeszłość musi zmieścić się w kilku paczkach, przedmioty zaczynają mówić własnym, dawnym głosem.

Kubek przypomina, z kim piłam w nim kawę.

Książka – kogo wtedy kochałam, czego się bałam.

Talerz – ile rozmów „o niczym i o wszystkim” nad nim przeszło.

I nagle widać, że nie tyle pakuję rzeczy, ile zamykam w pudłach wersje siebie, które już się wydarzyły.

Dom jako lustro, które się rozsypuje

Przez większość czasu udajemy, że jesteśmy „niezależni od miejsca”.

Mówimy: „liczą się ludzie”, „dom mam w sobie”, „adres to tylko technikalia”.

Ale wystarczy, że ściany, do których przyzwyczaiły się nasze oczy, znikną z dnia na dzień – i nagle wychodzi na jaw, jak bardzo jesteśmy utkane z korytarzy, progów, stałych widoków z okna.

Tutaj niechże pojawi się Gaston Bachelard z „Poetyki przestrzeni” (o domu jako „skarbcu wspomnień”):

Dom jest rodzajem zewnętrznego twardego dysku pamięci.

Trzyma nasze poranki, nawyki, rozmowy, łzy w środku nocy, śmiech nad głupim memem, pierwsze sukcesy i ostatnie porażki.

Teraz widzę, jak ten skarbiec rozsypuje się w stosy kartonów.

Przeprowadzka jest więc nie tylko „operacją na meblach”, ale próbą odłączenia tego dysku i podpięcia go do innego komputera – bez utraty danych.

Nie da się jednak uniknąć strat: część śladów się rozmyje, część zostanie tylko w ciele, w odruchach, w tym, że w nowym miejscu przez pierwsze tygodnie idę nocą „w złą stronę”, bo pamięć mięśni wciąż wierzy w poprzedni układ ścian.

Adres jako robocza wersja „ja”

Stoję na mapie Podlasia, szukając nowego schronienia, a jednocześnie czuję, że eksperymentuję sama na sobie.

Każdy nowy adres jest roboczą wersją własnej tożsamości: beta, którą trzeba przetestować w praktyce.

Czy ta okolica mnie uspokaja, czy pobudza?

Czy ten widok z okna będzie mnie leczyć, czy męczyć?

Czy w tej akustyce zabrzmi mój głos w podcaście tak, jak brzmi w środku – czy raczej odbije się od ścian jak niepewna myśl?

Tu możesz wpleść Simone de Beauvoir (np. z „Drugiej płci” albo „Etyki dwuznaczności”) o stawaniu się sobą jako projekcie, który nigdy nie jest zakończony:

Filozofka przypomina, że człowiek „nie jest daną raz na zawsze istotą, lecz projektem, który wybiera siebie”.

Przeprowadzka to brutalna aktualizacja tego projektu – nowe miejsce wymusza nową wersję mnie.

Tożsamość nie siedzi w dowodzie osobistym ani w biografii napisanej na LinkedInie.

Układa się z tego, jak wchodzę do kuchni, jak ustawiam kubki, gdzie odkładam słuchawki po nagraniu, jak długo stoję w przedpokoju, zanim wyjdę z domu.

Gdy zmienia się przestrzeń, wszystkie te odruchy muszą się nauczyć nowej choreografii.

W tej krótkiej fazie „między jednym a drugim” nie ma jeszcze rutyny, jest tylko uważność – jedyna stała rzecz pośród rozpadających się dekoracji.

Uważność jako tymczasowy adres

Ten esej audio, który towarzyszy przeprowadzce, jest bardziej dokumentem stanu skupienia niż opowieścią o pakowaniu.

Chcę zobaczyć, co dzieje się z człowiekiem, kiedy odbierze mu się oswojone ścieżki, a wręczy się mu zestaw kluczy do czegoś, co dopiero trzeba nazwać „domem”.

Jak ciało reaguje, kiedy nie pamięta jeszcze, gdzie jest światło w przedpokoju.

Jak głos brzmi w pomieszczeniu, w którym nie ma wspomnień.

Bauman pisał, że we współczesnym świecie „stałość stała się wyjątkiem, a płynność – regułą”.

Przeprowadzka tylko ucieleśnia tę płynność: pokazuje, że również „dom” jest bardziej procesem niż stanem. / „Płynna nowoczesność

To nie psychologiczna analiza, tylko notatnik z wnętrza procesu.

Zapis przejścia, w którym nie ma jeszcze wyraźnych kategorii: jestem trochę „stąd”, trochę „jeszcze stamtąd”, trochę „jeszcze w drodze”.

Co zostaje po przeprowadzce?

Czy da się spakować do pudełka własną tożsamość?

Nie.

Ale można spakować wszystkie rekwizyty, które pomagały jej się wyrażać.

Zostają wtedy nagie gesty: to, jak reaguję na obce miejsce, jak wchodzę w nową ulicę, jak decyduję, gdzie „położę siebie” w tej mapie.

Zostaje głos – moje najważniejsze narzędzie.

Mogę nagrywać, nazywać, opowiadać, przetwarzać ten chaos w coś, co ma strukturę opowieści.

Zostaje zdolność do tworzenia „instalacji audialnych”, które z przypadkowego hałasu robią sens.

Zostaje też coś bardzo prostego: gotowość, żeby uznać, że dom nie jest raz na zawsze, tylko jest procesem.

W innym miejscu będę trochę inną sobą.

Nie dlatego, że zmieni się kod pocztowy, ale dlatego, że nowe ściany zaproszą inne pytania, inne projekty, inne rozmowy.

Będę mieć inne biurko i miejsce do podcastowania – to konkretny, dobry znak.

Z chaosu pudeł powstanie cudowny początek, który kiedyś też stanie się wspomnieniem, a dziś jest dokładnie tym: pierwszym krokiem w stronę takiej wersji siebie, której jeszcze nie znam, ale której jestem ciekawa.

Pozdrawiam z nowego miejsca!

Miłka